Van datasilo naar coherentie: een gedeelde semantische basis voor betekenisvolle samenwerking
Gemeenten beschikken over steeds meer data over onder meer inwoners, gebouwen en vergunningen. Systemen zijn gekoppeld en informatie is breed beschikbaar. Toch blijft samenwerking tussen afdelingen en ketenpartners stroef. Niet door een gebrek aan data, maar door een gebrek aan gedeelde betekenis.
Een gebouw, pand of bouwwerk krijgt in verschillende systemen een andere invulling: functioneel, juridisch, fysiek of geometrisch. Aan datzelfde object worden bovendien uiteenlopende rollen en waarden toegekend, zoals een WOZ-waarde of een rol binnen het sociaal domein (bijvoorbeeld als zorglocatie of als adres binnen een huishouden).
Wat binnen afzonderlijke domeinen logisch is, leidt in de praktijk tot interpretatieverschillen, extra afstemming en vertraging.
Het kernprobleem is niet technisch, maar semantisch. Er ontbreekt een gedeelde en consistente manier om begrippen te definiëren en te gebruiken.
Zolang die semantische coherentie ontbreekt, blijft data versnipperd bestaan, ongeacht hoe goed systemen met elkaar verbonden zijn.
Vooruitgang vraagt daarom niet primair om nieuwe systemen, maar om het expliciet organiseren van betekenis. In de praktijk betekent dit het ontwikkelen en toepassen van gedeelde ontologieën en semantische modellen, zoals toegepast in linked data (bijv. met RDF en ontologieën) en knowledge graphs.
Wie eerst op betekenis stuurt, creëert samenhang in informatie. Ik verwacht dat dit samenwerking eenvoudiger, consistenter en beter schaalbaar maakt, met minder afstemmingskosten en een stevigere basis voor besluitvorming.
Daarom pleit ik voor een landelijk gedragen semantisch stelsel: geen uniformiteit in systemen, maar wel eenduidigheid in de betekenis van begrippen, geborgd via expliciete afspraken en heldere governance, met ruimte voor vertaling tussen domeinen.
Zo’n stelsel vraagt om organisatie als één samenhangend geheel met een gedeelde betekenisbasis, ondersteund door centrale voorzieningen en een gedistribueerde uitvoering waarin ruimte is voor autonomie en beleidskeuzes.
Dit is de eerste bijdrage in de serie Coherentie: autonomie door verbinding.